Allergie voor haarverf: oorzaken en oplossingen

‹ Terug naar overzicht
Geplaatst op:
Blaasjes, jeuk of rode vlekken: sommige kappers ontwikkelen een allergische reactie op stoffen in haarverven en andere kappersproducten. Zo’n eczeem noem je een ‘arbeidsdermatose’. Arbeidsdermatoloog Birgitte Visch van de Kapperspoli legt uit wat een allergie is en hoe je jezelf kunt beschermen tegen een mogelijke allergie.

De definitie van een allergie is ‘een overdreven reactie van het immuunsysteem op een substantie die in principe niet gevaarlijk is’. Een foutje van je eigen afweersysteem dus. Een bekend voorbeeld is hooikoorts: graspollen zijn onschadelijk, maar het immuunsysteem valt die ‘vreemde voorwerpen’ aan met niesbuien en tranende ogen. Bij hooikoorts, maar ook bij een allergie voor voedsel of insectenbeten, gaat het om een directe reactie van het lichaam op een allergeen met een grote moleculaire structuur. Na het contact volgt vaak binnen een kwartier de allergische reactie. Een tweede soort allergie geeft een ‘uitgestelde reactie’. Dit komt voor bij heel kleine substanties, met kleine moleculen, zoals bestanddelen van haarcosmetica. Zo’n allergie bouw je langzamerhand op. In de eerste fase kom je regelmatig in contact met de stof en daardoor raak je overgevoelig. Dat kan weken, soms wel jaren duren. Het lichaam ‘onthoudt’ die overgevoeligheid en wanneer er weer contact is met de stof gaat het ineens mis. Binnen zes uur tot twee dagen reageert de huid met eczeem (dermatitis): de huid gaat ontsteken.

 

Testen

Als kapper kom je in je dagelijkse werk in contact met allerlei stoffen. Wat doe je als je eczeem hebt en een allergie voor kappersproducten vermoedt? Voor uitgebreid onderzoek kun je naar de gespecialiseerde Kapperspoli van het Centrum Huid en Arbeid in Rijnstate Velp. Dit valt niet onder je gewone zorgverzekering, maar veel kappers zijn via hun arbeids- of verzuimverzekering hiervoor verzekerd.  Of er sprake is van een allergie of van een onschuldiger huidirritatie, test de Kapperspoli met een heel uitvoerige plakproef. De arbeidsdermatologen testen op wel 200 verschillende stofjes waarvan bekend is dat ze arbeidsdermatosen kunnen veroorzaken bij kappers. De dermatoloog brengt de meest voorkomende contactallergenen in een zeer lage concentratie op de huid van de rug aan, onder plakkers. De pleisters blijven twee dagen zitten. Als de huid rood onder de pleister vandaan komt, dan is er kans op sensibilisering voor de betreffende stof. De derde dag is duidelijk waarvoor je echt overgevoelig bent. Dan zul je het advies krijgen dit allergeen voortaan te vermijden. 

 

Boosdoeners

Welke stoffen in haarcosmetica kunnen een allergie veroorzaken? Birgitte Visch: “In principe kun je voor vrijwel ieder stofje allergisch worden. Het hangt van jouw persoonlijke afweersysteem af of jij reageert op een specifieke stof. Maar er zijn wel notoire boosdoeners die vaker klachten veroorzaken. Bij kappers zien we veel allergieën voor de parfums in haarproducten. Deze parfums maskeren bijvoorbeeld de sterk geurende oplosmiddelen die je in haarverven en haarlakken tegenkomt. Eigenlijk bevatten bijna alle producten die gebruikt worden door kappers parfum. Bijna een derde van onze patiënten/kappers die we testen is allergisch voor ammoniumpersulfaat in blondeerstoffen. Je vindt deze blekende stof op de INCI (de verplichte ingrediëntenlijst op de verpakking) ook onder meer onder de namen Ammonium peroxydisulfate, Ammonium persulphate, Peroxydisulfuric acid, Diammonium salt en Diammonium peroxydisulfate. Een andere ‘usual suspect’ is p-phenylenediamine oftewel PPD, dat haarverf donkerder maakt. Omdat haarverf een ‘stay-on’ product is, dat bedoeld is om langdurig in contact te komen met het haar en dus met de huid, geven deze stoffen heftiger problemen dan stoffen in ‘rinse-off’ producten zoals shampoo. In het verleden waren er veel problemen met conserveermiddelen. Dat neemt nu wat af. Mede door de groeiende kennis over arbeidsdermatologie, waarbinnen de kappers een speciale doelgroep zijn, worden bepaalde stoffen verboden of ontraden door de Europese wetgevers. Er wordt veel gelobbyd om de industrie te laten kiezen voor alternatieve stoffen. Duitsland en Denemarken lopen daarin voorop.” Dokter Visch waarschuwt ook voor henna, waarvan sommige mensen denken dat het geen kwaad kan omdat het een ‘natuurproduct’ is. In pure henna zit geen PPD, maar vrijwel altijd wordt het toegevoegd om de kleur donkerder rood te maken. De zwarte stof p-fenyleendiamine levert ook problemen op: “Op onze poli kwam een kapster die op de werkvloer heel voorzichtig werkt. Op vakantie had zij een henna-tatoeage laten zetten en die gaf een heel heftige reactie. Zij hield er helaas zelfs littekens aan over en bij ‘normaal’ eczeem gebeurt dat niet.”

 

Klachten

Met welke klachten komen kappers bij dokter Visch? “De huidklachten variëren sterk. De een krijgt diepe kloven in de huid, bij de ander ontstaan blaasjes. Op de nagelriemen kunnen soms bobbeltjes ontstaan. Een allergisch eczeem is er grofweg in twee soorten: droog en nat. Bij een droog eczeem ziet de huid er rood uit, er zijn pukkeltjes, schilferingen en je hebt last van ernstige jeuk. Bij een nat eczeem zijn er vooral blaasjes, en er is wondvocht te zien. Sommige kappers krijgen jeuk, anderen hebben last van een (branderige) pijn. Of je een nat of droog eczeem krijgt, is persoonlijk en niet afhankelijk van de stof waar je allergisch voor bent. Helaas kun je heel lang huidklachten blijven houden, zelfs als je al maandenlang geen contact hebt gehad met het allergeen. Als het eczeem chronisch wordt, dan wordt de huid dikker, verhoornt de huid als het ware. Het eczeem kan, zeker als je er aanleg voor hebt, op het hele lichaam ontstaan.”  

Voorkomen

Wanneer is er sprake van allergie en wanneer van irritatie? Een niesbui door een klant die wat royaal parfum heeft opgespoten is geen teken van een allergie, maar van een irritatie van je luchtwegen. Bij een huidirritatie kun je denken aan een ruwe huid door veelvuldig contact met water. Maar bij een huid die dikwijls geïrriteerd is, is het risico op een allergie wel groter, want de natuurlijke bescherming is dan niet meer optimaal. Daarom is het altijd goed om veilig en verstandig te werken, want zo kun je eventuele allergieën mogelijk voorkomen.. 

Voorzichtig werken is vooral belangrijk als je aanleg hebt voor allergieën en eczeem, vindt dermatoloog Birgitte Visch: “Had je als kind al last van eczeem, of is het bekend dat je ‘atopisch’ bent, dan zou je eigenlijk al tijdens de opleiding altijd met nitrile handschoenen moeten werken. Het heeft helaas geen zin om te testen op een mogelijke allergie vóórdat je klachten krijgt. Zoals gezegd bouw je een allergie op: bij een eerste blootstelling ontstaan er (nog) geen problemen. Voor iedere kapper gelden de basisregels: je huid goed beschermen door minstens twee maal daags vettende crèmes te gebruiken, niet met zeep wassen en goed afdrogen. Vooral in de winter, als je huid toch al sneller uitdroogt door kou en snelle temperatuurswisselingen en kleine scheurtjes op de loer liggen.”    

 

Behandelen

Allergieën zijn niet altijd te voorkomen, maar met goede voorzorgsmaatregelen kunnen veel allergische kappers hun beroep toch veilig tot hun pensioen uitoefenen. Het voorkomen van contact met de stof die de allergie veroorzaakt, is de belangrijkste maatregel. Check alle cosmeticaverpakkingen op de stof waar jij allergisch voor bent en kies bij voorkeur voor een ander product. Moet je er toch mee werken, dan kun je alleen met handschoenen directe blootstelling aan het allergeen voorkomen. Draag ongepoederde nitrile handschoenen tijdens het werk: vooral tijdens het aanmaken en aanbrengen van haarverf. Vinyl of latex handschoenen zijn niet helemaal vloeistofdicht. Trek wegwerphandschoenen na de behandeling binnenstebuiten uit en gooi ze direct in de afvalemmer. Soms kun je het kleuren aan een collega delegeren. Je kunt ook overstappen op een ander merk haarverf. Er is verf zonder PPD, maar de meeste haarverven die PPD-vrij zijn, bevatten stoffen die vaak zo sterk op PPD lijken dat er toch een kruisrelatie ontstaat waardoor relatief veel mensen ook daar allergisch op reageren. Voor de behandeling van de huidklachten gaan de meeste kappers naar een dermatoloog in hun eigen woonplaats, vertelt dokter Visch: “Wij geven een diagnose en advies mee voor de ‘eigen’ dermatoloog. Die zal de huid rustiger proberen te krijgen door invetten en beschermen met speciale crèmes. Hormoonzalven (corticosteroïden) helpen vaak goed. Is het eczeem heel hardnekkig, dan kun je eventueel een lichtbehandeling aanbieden of medicijnen.”   

 

Dappere doorzetters

Op de kapperspoli komen, al dertig jaar, zo’n twintig tot dertig kappers per jaar met ernstige arbeidsdermatosen. Dokter Visch: “In het begin zagen we wat meer mensen, want toen waren allergieën voor haarproducten nog vrij onbekend. Nu zijn de kappers meer alert op de risico’s. Ook in de opleidingen is er meer aandacht voor, al zou dat nog wel beter kunnen. Het is best moeilijk om het contact te vermijden als je eenmaal allergisch bent. Het luistert nauw. Een handdoek die je hebt gebruikt om het haar te drogen na het uitspoelen van de blondeervloeistof, kan nog resten van de allergene stof bevatten. Als je die zonder handschoenen oppakt om op te ruimen of in de wasmachine te stoppen, kun je de allergie weer ‘triggeren’.  Maar ik zie volop voorbeelden van kappers die ontzettend gemotiveerd zijn om hun werk vol te houden. Zij hebben hun werkroutines helemaal aangepast aan hun allergie en kunnen gewoon hun vak professioneel uitvoeren.”

 

Door: Petra Teunissen